Een student strafrecht stuit op een praktijkgeval waarin de aanvaller een reeds overleden persoon slaat. De vraag rijst onmiddellijk: kan iemand worden veroordeeld voor poging tot moord op een lijk? Dit is precies het probleem dat werd opgelost door de uitspraak Perdereau, gedaan door de strafkamer van de Hoge Raad op 16 januari 1986. Deze beslissing blijft een referentie om de notie van onmogelijke misdrijf in het Franse strafrecht te begrijpen.
Waarom de uitspraak Perdereau een concreet strafrechtelijk probleem oproept
We beginnen met een brute situatie. Tijdens een vechtpartij slaat een eerste aanvaller (meneer Charaux) het slachtoffer met een ijzeren staaf, en drukt vervolgens op haar hals totdat ze stopt met ademen. Het slachtoffer wordt achtergelaten. De volgende dag komt een tweede deelnemer, meneer Perdereau, terug naar de plaats en deelt hij gewelddadige klappen uit op een reeds levenloos lichaam.
Aanrader : Alles wat je moet weten over autoverzekering bij MAE: dekking en voordelen
Het probleem is duidelijk: Perdereau had de intentie om te doden, hij heeft de nodige handelingen verricht, maar het slachtoffer was al overleden. Het resultaat (de dood) was materieel onmogelijk te bereiken. Moet hij daarom worden vrijgesproken?
Het hof van beroep in Parijs had ja geantwoord, stellende dat men niet kan proberen een dode te doden. De strafkamer heeft deze beslissing vernietigd. Voor een diepere juridische redenering kan men de volledige fiche over de uitspraak Perdereau raadplegen, die elke stap van de procedure in detail beschrijft.
Aanvullende lectuur : Alles wat je moet weten over de motorwereld: tips, nieuws en praktische gidsen
Onmogelijke misdrijf en strafbare poging: de regel gesteld door de Hoge Raad
De Hoge Raad stelt in deze uitspraak dat de poging is geconstitueerd, zelfs als het misdrijf onmogelijk te consummeren was, zolang de voorwaarden van artikel 121-5 van het strafwetboek zijn vervuld. Deze voorwaarden zijn er twee: een begin van uitvoering en een gebrek aan vrijwillige terugtrekking.
De redenering is gebaseerd op een eenvoudig idee. Wat telt om de poging te karakteriseren, is niet het behaalde resultaat, maar de handeling van de dader. Perdereau handelde met de moordintentie, hij heeft handelingen verricht die rechtstreeks gericht waren op het doden. Het feit dat het slachtoffer al dood was, verandert niets aan zijn morele schuld of aan de gevaarlijkheid van zijn gedrag.
Het onderscheid met de fout op het object
Een aspect dat vaak ontbreekt in de studentenfiches betreft de grens tussen onmogelijke misdrijf en fout op het object. In de uitspraak Perdereau, bestond het object van het misdrijf niet meer: men kan geen leven ontnemen aan iemand die al dood is. Dit is anders dan een fout op de bedoelde persoon (schieten op A in de veronderstelling B te raken), waarbij het resultaat materieel haalbaar blijft.
Dit onderscheid heeft praktische gevolgen in geval van examen of praktijkgeval. Wanneer het object van het misdrijf ontbreekt, bevinden we ons in het domein van de onmogelijke misdrijf. Wanneer het object bestaat maar de dader zich vergist, blijven we binnen het klassieke register van de poging of het voltooide misdrijf.
Fiche van de uitspraak Perdereau: methode en volledige structuur
Voor een tentamen of een TD moet de fiche van deze beslissing een strikte opzet volgen. Hier zijn de elementen die moeten worden opgenomen, in de volgorde die door de beoordelaars wordt verwacht:
- Feiten: gewelddadige vechtpartij, eerste dodelijke aanval door Charaux, gevolgd door klappen van Perdereau op het reeds overleden slachtoffer de volgende dag.
- Procedure: veroordeling in eerste aanleg, vrijspraak door het hof van beroep in Parijs op de grond dat de poging tot moord op een lijk onmogelijk is, gevolgd door cassatieberoep van het openbaar ministerie.
- Juridische vraag: kan de poging tot opzettelijke moord worden aangenomen wanneer het slachtoffer al dood was op het moment van de feiten?
- Oplossing: de strafkamer vernietigt de uitspraak van het hof van beroep. Zij oordeelt dat het begin van uitvoering voldoende is om de poging te karakteriseren, ongeacht de onmogelijkheid van het resultaat.
- Reikwijdte: de uitspraak bevestigt de strafbaarheid van de onmogelijke misdrijf in het Franse strafrecht en blijft de doctrinaire referentie over dit onderwerp.
Reikwijdte van de uitspraak Perdereau voor het huidige strafrecht
De uitspraak Perdereau is niet slechts een historische curiositeit. Het structureert nog steeds vandaag de onderwijzing van algemeen strafrecht en het begrip van de poging in de zin van artikel 121-5 van het strafwetboek.
De logica ervan is gebaseerd op een principe dat we ook in andere domeinen van het strafrecht terugvinden: het Franse recht sanctioneert de criminele wil zodra deze zich manifesteert door handelingen. Men straft niet alleen het resultaat, men straft ook de handeling die daartoe leidt. Dit maakt het mogelijk om de poging te bestraffen, zelfs wanneer de gebruikte middelen ongepast zijn of wanneer het object van het misdrijf ontbreekt.
Nuttigheid in praktijkgevallen en in commentaar op uitspraken
In praktijkgevallen dient de uitspraak Perdereau als referentie telkens wanneer een verklaring een misdrijf in scène zet waarvan de consumptie onmogelijk was. Men citeert het om te rechtvaardigen dat de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de dader kan worden aangenomen ondanks het ontbreken van resultaat.
In commentaar op uitspraken maakt het mogelijk om de spanning tussen twee opvattingen te bespreken. De eerste, subjectief, concentreert zich op de intentie en de gevaarlijkheid van de dader. De tweede, objectief, zou een materieel haalbaar resultaat vereisen. De Hoge Raad heeft in het voordeel van de subjectieve benadering beslist, en deze positie is sindsdien niet ter discussie gesteld.
Voor studenten die zich voorbereiden op een tentamen, betekent het onthouden van de uitspraak Perdereau begrijpen dat een fundamenteel mechanisme: in het Franse strafrecht is de opzettelijke fout in combinatie met een begin van uitvoering voldoende om de strafrechtelijke aansprakelijkheid te vestigen, zelfs wanneer het resultaat dat de dader beoogde niet kon plaatsvinden. Het is deze samenhang tussen intentie, handelingen en resultaat die deze uitspraak tot een onmisbare passage in het strafrecht maakt.